«Ճգնաժամ» և «ընտանեկան ճգնաժամ» հասկացությունները

Ճգնաժամային իրավիճակների տեսակները

Հոգետրավմատիկ, արտակարգ իրավիճակներին կարելի է դասել ըստ տարբեր չափանիշների։ Ըստ իրադարձության տեսակի կարելի է առանձնացնել՝

Ըստ իրադարձության մասշտաբայնության կարելի է առանձնացնել՝

Ըստ մասնակցության կարելի է առանձնացնել՝

առաջնային ճգնաժամ՝ իրավիճակի մեջ անմիջականորեն հայտնված անձանց և խմբերի համար,
երկրորդային ճգնաժամ՝ իրավիճակի հետ առնչվող, սակայն դրանում անմիջականորեն չներգրավված անձանց և խմբերի համար (հարազատներ, օգնողներ և այլն)։

Ընտանեկան ճգնաժամերի նկարագրությունը ելնում է երկու մոտեցումներից՝

Ընտանիքի կենսացիկլի օրինաչափությունների տեսանկյունից՝ ճգնաժամերը դիտարկվում են որպես ընտանիքի կենսական փուլերի միջև անցումային պահեր՝ նորմատիվային ճգնաժամեր։
Ընտանիքի կենսական ուղու իրադարձությունների վերլուծության տեսանկյունից՝ ընտանիքում ճգնաժամերը ի հայտ են գալիս ընտանեկան համակարգի կայունության վրա ազդող որոշակի իրադարաձությունների հետևանքով՝ ոչ նորմատիվային ճգնաժամեր։

Ընտանեկան ճգնաժամերի, հանդիսանալով ճգնաժամի տեսակ, ունեն իրենց սպեցիֆիկ բնութագրիչները։ Դրանք են՝

ընտանիքում իրավիճակային հակասությունների սրացումը, որը հանդիսանում է ընտանեկան ճգնաժամը սկզբնավորող փուլ։ Սովորաբար սա աստիճանական գործընթաց է, որի ժամանակ տեղի է ունենում լարվածության կուտակում և ժայթքում,
ամբողջ ընտանեկան համակարգի և դրանում տեղի ունեցող գործընթացների խանգարվածությունը, երբ վնասվում են ինչպես ամբողջական ընտանեկան գործառնականությունը, այնպես էլ դրա առանձին ենթակառուցվածքների առողջ փոխազդեցությունը,
ընտանեկան համակարգում անկայունության աճը, որը փաստում է ընտանիքի հոմեոսթազի խախտման և համակարգային կազմակերպվածության փլուզման վտանգի մասին,
ճգնաժամի գեներալիզացիա (ընդհանրացում), երբ դրա ազդեցությունը տարածվում է ընտանեկան հարաբերությունների և փախազդեցությունների ողջ տիրույթի վրա։