Հոգեբանական դժվարությունները երեխայի կյանքում

 Դեռահասության տարիքում տրավման կարող է հանգեցնել անձնային փոփոխությունների ու խաթարել անձի ձևավորման բնականոն ընթացքը։ Սովորաբար, դեռահասները արձագանքում են դժվար իրավիճակներին հետևյալ դրսևորումներով՝

• • անհանգստություն, վախ, տագնապ սեփական անձի կամ մտերիմների համար,
  • վախ, որ տրավմատիկ իրողությունը կամ դրա հետևանքները կրկին կվերադառնան,
  • վարքային փոփոխություններ (ուշադրության ցրվածություն, հիշողության մասնակի կորուստներ, մեկուսացվածություն, ագրեսիվություն, կենտրոնացման և սովորելու դժվարություններ, լարվածություն ընկերների, ուսուցիչների հետ շըփվելիս և այլն),
  • մարմնական տարաբնույթ դրսևորումներ (գլխացավեր, փորացավեր, սրտխառնոց և այլն),
  • անհանգստացնող հույզեր և զգացմունքներ, հուզական խառնաշփոթ (օրինակ՝ տագնապեցնող մտքեր կամ վրեժխնդրության ձըգտում),
  • տրավմատիկ իրողության մասին պատմության պարբերաբար վերարտադրում կամ մանրամասների վերհիշում, դրանց վրա կենտրոնացում,
  • չափազանց սուր կամ թույլ արձագանք տարբեր ազդակներին (ձայն, լույս, երաժշտություն և այլն),
  • մերժողական, խուսափողական վարք (հյուր չգնալ, չծանոթանալ նոր մարդկանց հետ և այլն),
  • գերգրգռվածության նշաններ,
  • հուզական կաղապարվածություն,
  • ինքնաոչնչացման մտքեր, գործողություններ,
  • չափազանց հետաքրքրվածություն մահվան թեմայով,
  • անվստահություն դիմացինի հանդեպ, շփման խնդիրներ
  • քնի դժվարություններ, մղձավանջներ։

  Տեսանելի է, որ տարբեր տարիքային փուլերում երեխաների մոտ հիմնականում լինում են հուզական և վարքային փոփոխություններ։ Հիմնական դրսևորումներից են վախերը և ագրեսիան։