Երեխաների հետ հոգեբանական աշխատանքի կազմակերպում

Դժվար է նկարագրել երեխայի կողմից խնդրի լուծման ճանապարհը, քանի որ յուրաքանչյուր երեխայի հետ հոգեթերապևտը ունենում է իր ուրույն, եզակի փորձը: Սակայն, կարելի է առանձնացնել որոշակի ուղի, որով անցնում է հոգեթերապևտիկ գործընթացը: Նախևառաջ թերապևտը ստեղծում թերապևտիկ, աշխատանքային ջերմ հարաբերություններ երեխայի հետ, որոնք նպաստում են երեխայի մոտ վստահության ձևավորմանը: Այնուհետև որոշակի հմտությունների օգնությամբ թերապևտը մոտեցնում է երեխային իր խնդրի գիտակցմանը: Երեխան պատմելով, խաղարկելով, արտթերապևտիկ մեթոդների օգնությամբ բարձրաձայնում է իր ունեցած դժվարությունների մասին: Թերապևտը օգնում է տեսնել, գիտակցել դրանք, այնուհետև հասկանալ դրանց ոչ կոնստրուկտիվ լինելու բնույթը:

Հետզհետե, մեկնաբանությունների, ռեֆլեքսիայի, հասկացման, ապրումակցման և այլ կարևոր հմտությունների օգնությամբ երեխան կարողանում է վերանայել իր ունեցած ոչ ադապտիվ վարքը, պատկերացումները մարդկանց ու փոխհարաբերությունների մասին: Թերապևտը նոր հարաբերությունների օրինակ է ծառայում, նոր շփման դաշտ է ստեղծում, որտեղ երեխան անվտանգ պայմաններում սկսում է փորձարկել իր ձեռքբերումները, հասկանալ ու նորովի գիտակցել իր ապրումները, վարքը: Այնուհետև երեխան այդ մոտեցումները սկսում է տեղափոխել արտաքին աշխարհ, փորձարկել դրանք իրական կյանքում, վերակառուցել իր ունեցած հարաբերությունները: Այդ նոր փորձը գնահատվում է հոգեթերապևտի հետ, շտկվում, գտնվում են այլընտրանքային այլ ճանապարհներ: Հոգեթերապևտիկ գործընթացը ավարտվում է այն ժամանակ, երբ երեխան իրեն զգում է կայուն, ուժեղ, պատրաստ դիմակայելու արտաքին դժվարություններին, ունի ինքնաճանաչման բարձր մակարդակ, կարողանում է վերլուծել սեփական և այլ մարդկանց վարքը:

Ք. Բրեմսը* առաջարկում է հոգեթերապևտիկ գործընթացի հետևայլ փուլերը՝

• • Վերարտադրում. իրադրության հիշողություն, ինֆոր­մա­ցիայի հաղորդում: Այս փուլում երեխան չի գիտակցում իր արածի, խաղարկածի կապն իրական իրադրության հետ: Այս փուլում թերապևտը լսում է և իրեն համար պար­զա­բա­նող հարցեր տալիս:
    
    
  • Վերակառուցում. արդեն առաջանում է խաղի մեջ որոշակի ներգրավվածություն: Երեխան կարող է վերակառուցել իր խաղը, թեև մինչև վերջ չգիտակցել կապն իրական իրա­վիճակի հետ: Այս փուլում թերապևտը կարող է տալ պար­զա­բանող պնդումներ, ցույց տալով, որ հասկացել է երե­խա­յին:
    
    
  • Կրկնակի ապրում. այս փուլում երեխան կարողանում է որոշ կապեր տալ իր հուզական ապրումների և անցած իրա­կանության հետ, թեև դա ընթանում է անգի­տակ­ցա­կան ոլորտում: Երեխան արձագանքում է թերապևտի արա­ծին կամ ասածին այնպես, ինչպես կաներ այլ մեծա­հա­սակ­ների հետ, նա բերում է իր անցած ապրումներն այստեղ-և-հիմա դաշտ: Թերապևտը կարող է որոշ մեկն­ու­թյուն տալ կատարվածին, սակայն ավելի կարևոր է հու­զա­կան արձագանքը:
    
    
  • Լուծում. երեխան գիտակցում է առկա խնդիրը կա՛մ հաս­կանալով դրա պատճառները, կա՛մ ինտերնալիզացիայի շնորհիվ, ինչը նշանակում է, որ երեխան ունի խնդիրները ինք­նու­րույն լուծելու և հասկանալու բավարար փորձ, ինքնավստահություն և ուժ: Երեխաների հետ այս փուլը կարող է լինել լիովին սիմվոլիկ և ոչ-վերբալ:

Սրանք այն փուլերն են, որոնք երեխան անցնում է վարքային մակարդակում: Հուզական և ապրումների մակարդակում երեխան անցնում է հետևյալ փուլերը՝

• Տագնապի հաղթահարում
• Հետազոտական հետաքրքրություն
• Հույզերի ազատ դրսևորում
• Թերապևտի հետ հարաբերությունների կարևորում: