Մանկական հոգեթերապիայում կիրառվող մեթոդներ

 Արտթերապիան հոգեթերապևտիկ միջա­­մ­տու­թյան ձև է, որի ընթացքում արվեստը կիրառվում է որպես ապա­քինող գործոն: Մանկական հոգեթերապիայում արտթերապիան կարող է լինել և՛ որպես առանձին թերապևտիկ ուղղություն, և՛ որպես հոգեթերապևտիկ այլ միջամտությունների կողքին երեխայի հետ աշխատանքի միջոց: Արտթերապիան կարող է հաջողությամբ կիրառվել, քանի որ այն խաղի պես թույլ է տալիս երեխային, շրջանցելով գիտակցման ցավոտ կետերը, հաս­նել թերապևտիկ արդյունքի: Ինչպես և խաղը, արվեստը կա­րող է երեխայի համար փոխարինել բառերին, այն թույլ է տալիս երե­խա­յին արտահայտել իր ներաշխարհը, ապրումները, տագ­նապ­ները, բացասական հույզերը: Արվեստի օգնությամբ արտա­հայտված ենթագիտակցական, ճնշված, չգիտակցված նյութը կա­րող է շրջանցել դիմադրությունը, պաշտպանական մեխա­նիզմ­ները և դուրս գալ արտաքին աշխարհ:

Երեխայի համար ստեղծագործելը նույնքան բնական է, որ­քան և խաղը: Հոգեթերապևտիկ սենյակում ստեղծվում են երե­խայի ինք­նարտահայտման լայն հնարավորություններ՝ ան­կախ նրա կարողություններից, ընդունակու­թյուն­ներից: Ստեղծագործե­լ­ով՝ երեխան կիսում է իր մտքերն ու զգացմունքերը, կա­նո­նա­վորում իր ներաշխարհը, ճանաչում արտաքին աշխարհը, կա­րո­ղա­նում է շո­շա­փել որոշակի ձևեր իր քաոսային ներաշխարհում: Հոգե­թե­րա­պևտը խրախուսում և քաջալերում է երեխայի արտա­հայ­­տ­չա­կան և ստեղծագործական գործընթացը, նա երբևիցե չի գնա­­հա­տում և քննադատում երեխայի ստեղծագործական ընդու­նա­կու­թյուն­ները: Հոգեթերապևտը նպաստում է, որպեսզի երե­խան տար­բեր միջոցներով՝ նկարչություն, ծեփակերտում, խմորով աշ­խա­տանք և այլն, կարողանա խոսել իր ներքին անհանգստու­թյուններից, խնդիրներից, ապրումներից:

Արտթերապևտիկ մեթոդները հաջողությամբ կիրառվում են տարբեր խնդիրների դեպքում: Արտթերապևտիկ հնար­ներ կիրառելիս՝ հոգեթերապևտն ուշադրությունը կենտրոնացնում է թե՜ ստեղծագործական ընթացքի, թե՜ վերջնական արդյունքի վրա, ընդ որում, այն կարող է կրել բավական խորհրդանշական բնույթ, ինչը նույնպես կարևոր է հոգեթերապևտի համար: *

Հոգեթերապևտիկ պրոցեսում արտթերապիան կարող է ունենալ հետևյալ երեք նպատակները՝

• Ախտորոշում,
• Զարգացում,
• Կատարսիս, ինքնադրսևորում, լիցքաթափում։

Ըստ Գ. Լենդրեթի, գեղարվեստական ընթացքի մեկնա­բա­նու­թյունը կարելի է համեմատել «աչքերով լսել» արտահայտու­թյան հետ:** Իրոք, արվեստը կարող է «բացել» թերապևտի, եր­բեմն նաև երեխայի աչքերը նրա անձնային և ընտանեկան խնդիր­ների վրա, նոր ինֆորմացիայի բացահայտման գործում: Առավել խորքային հասկացման հասնելու համար՝ թերապևտը պետք է կիրառի մեկնաբանությունների երեք ասպարեզ՝ ընթացքը, ձևը, բովանդակությունը:*** Ցանկացած դեպքում մեկնաբանությունը պետք է դիտարկվի որպես վարկածների շարք, որոնք պետք է հաս­տա­տվեն այլ մեթոդներով և նյութերով: Ընթացքի մեկնա­բա­նու­թյան ժամանակ թերապևտն ուշադրություն է դարձնում, թե ինչ­պես է երեխան օգտագործում գեղարվեստական նյութերը, դի­տում է՝ երեխան ինչպես է նյութեր ընտրում, ինչ արձագանքներ է տալիս, ինչպես է նրանց հետ աշխատում, իրար հետ համակցում և այլն: Թերապևտը մեկնաբանում է երեխայի վերաբերմունքը ստեղծարարության ընթացքին, որպեսզի վերհանի կասկածները, հա­ճույքը, տագնապը և այլն: Սա առավել կարևոր է պաշտ­պա­նա­կան մեխանիզմների և ստրատեգիաների բացահայտման հա­մար: Ընթացքի մեկնաբանությունը պետք է իրականացվի զարգացման կոն­տեքստից ելնելով՝ հաշվի առնելով տարիքային առանձնա­հատ­կությունները: Մեկնաբանելով ընթացքը՝ թերապևտը կարող է վարկածներ առաջարկել հստակ խնդիրների վերաբերյալ:

Ձևի մեկնաբանությունը կապված է գեղարվեստական արդ­յունքի ընդհանուր ձևի և կառուցվածքի հետ: Նկարի կամ պատ­կե­րի տեղայնացումը, ավարտունությունը և սիմետրիան ձևի կա­րևոր բաղադրիչներից են: Գնահատվում են նաև հստակությունը, շարժումը, գույնը, չափսերը, նկարածի միջև հարաբերակցու­թյունը: Ձևի մեկնաբանությունը նույնպես պետք է հարաբե­րակցվի երեխայի տարիքային առանձնահատկությունների, ինչ­պես նաև որոշակի ընդունակությունների հետ:

Բովանդակության մեկնաբանության ժամանակ անհ­րա­ժեշտ է ուշադրություն դարձնել 3 չափանիշի՝ ա) հասկանալ ար­տա­քին, մակերեսային բովանդակությունը կամ թեման՝ գնա­հատ­վում է նյութի ակտուալ բովանդակությունը, բ) հետազոտել ասո­ցիատիվ բովանդակությունը՝ կապված արդյունքի անվանման կամ պատմության հետ: Սա նպատակ ունի առավել խորքային նյութի դուրս բերում, գ) անհրաժեշտ է վերլուծել թաքնված իմաստ­ները, այսինքն` դիտարկել արդյունքների խորհրդանշային նշանա­կու­թյուն­ներն այս մեկնաբանությունների ժամանակ, ուշադ­րություն դարձնել կրկնվող թեմաներին, որոնք նյութ կարող են հան­դի­սա­նալ լրացուցիչ վարկածների ձևավորման համար: