Մանկական հոգեթերապիայում կիրառվող մեթոդներ

Երեխաների հետ թերապևտիկ աշխա­տան­քի հիմնական և ամենատարածված միջոցներից մեկը խաղն է: Խաղը կարող է լինել բազ­մա­ֆունկցիոնալ՝ կախված երեխայի ցանկություններից և իրավիճակից: Թե­րա­պևտիկ սենյակում երեխաների խաղերը կարող են լինել՝ կոն­տա­կ­տա­յին (երեխան կոնտակտի մեջ է մտնում խաղալիքների, շրջա­պա­տող առարկաների, թերապևտի հետ), ապահովություն հաս­տա­տե­լու խաղեր (երեխան վերահսկում է կամ թերապևտին, կամ խա­ղա­լիք­ները), վտանգավոր (ենթադրում է հույզերի անվերահսկելի ար­տա­հայտում, երեխան կարող է արտահայտել անվերահսկելի երևույթ­­ներ՝ երկրաշարժ, փոթորիկ  և այլն), որոշումների ընդուն­ման խաղեր (երեխան գտնում է ելքեր ստեղծված իրավիճակներից)*:

Երեխայի խաղը կարող է լինել առօրեական և թերապևտիկ: Առօրյա կյանքում երեխաների խաղն ունի հետևյալ կարևոր գործառույթները.

• • ինքնազարգացման գործառույթ - խաղը նպաստում է երե­խայի ինքնարտահայտմանը, ինքնորոշմանը, զգացմունք­ների արտահայտմանը և հետազոտմանը, համակրանքի և հակակրանքի արտահայտմանը, հսկողության և չափի զգացումի ձևավորմանը, դժվար իրավիճակների հաղ­թա­հար­մանը, կառավարմանը, պահանջմունքների բավա­րար­մանը, հաճույք ստանալուն,
  • ընդհանուր զարգացման գործառույթ - շրջապատող աշ­խարհի հետազոտում, օբյեկտների միջև կապերի հե­տա­զո­տում, իշխանության զգացում, խոսքային, կոգնիտիվ, շար­ժողական հմտությունների մարզում, բարոյական նոր­մերի ընկալում, փորձի գիտակցված ստրուկ­տու­րա­վորում և այլն,
  • հաղորդակցման գործառույթ՝ ուրիշների հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցություն, դերերի ընկալում, սոցիալական հմտու­թյուն­ների ձեռքբերում, մարդկանց միջև առկա փոխ­հա­րա­բերությունների հետազոտում, հարաբերություններում կոնֆլիկտների խաղարկում**:
    

Թվարկած գործառույթները բավական նպաստավոր են թե­րա­պիայում խաղի կիրառման համար: Խաղի օգնությամբ թերապևտը հեշ­տությամբ կարող է կոնտակտ հաստատել երեխայի հետ, խաղի ըն­թացքում երեխան բաց է և բազմապիսի ինֆորմացիա կարող է տալ թերապևտին: Օգտագործելով խաղի սիմվոլիզմը, թերապևտը կա­րող է ստանալ ինֆորմացիա, որը բավական ցավոտ է բառերով ար­տահայտելու համար, և խաղը կարելի է օգտագործել երեխայի խնդիր­ների լուծման նպատակով: Այսպիսով, թերապևտիկ սեն­յա­կում խաղն իրականացնում է հետևյալ գործառույթները՝

• • հաղորդակցման. վստահելի և հատուկ հարաբերու­թյուն­ների ստեղծում,
  • ինքնադրսևորման գործառույթ. ախտորոշման իրա­կա­նա­ցում, զգացմունքների արտահայտում, անգիտակցական նյու­թի դրսևորում, վախերի դրսևորում, արգելված հույ­զերի և պահանջմունքների դրսևորում, կոնֆլիկտների ար­տա­հայտում, կոնֆլիկտների և եղած փորձի վերա­ձևա­կեր­պում,
  • ապաքինող գործառույթ. պաշտպանական մեխանիզմների հետ աշխատանք; դիմադրության հաղթահարում; լար­վա­ծու­թյան թուլացում; կատարսիսի նպաստում; շտկողական հուզական փորձով ապահովում; ինքնակարավորման հմտությունների ուսուցում; նոր վարքաձևերի մշակում:

Խաղային հոգեթերապիայի կիրառումը ենթադրում է խա­ղա­յին պարագաներով հագեցված խաղային սենյակի առկայություն:

Խաղի ընթացքում հոգեթերապևտը իր մեկնություններով կապեր է հաստատում երեխայի հույզերի, վարքի և մտքերի միջև, օգնում է գիտակցել տրավմատիկ փորձը, արտահայտել կուտակված բացասական հույզերը, գտնել այլընտրանքներ ստեղծված իրավիճակներում։ Կարևոր է հիշել, որ այս ամենը կարող է իրականացվել խորհրդանշական մակարդակում։ Այսինքն, կարևոր չէ անպայման բերել երեխային իրական կյանք, կապ տալ իր Ես-ի հետ, կարելի է լիովին մնալ երեխայի խաղի մեջ և խաղի օգնությամբ օգնել ապաքինման։